Terug naar de lijst Naar het overzicht in het kort.

Ad Duodecimum.

Ad Duodecimum blijft een vraagteken in Nederland. Volgens de Peutingerkaart ligt het op XVIII (18) mijl of leuga van Nijmegen. 18 mijl is 27 km, 18 leuga is 40 km. Enkele locaties die er in Nederland voor worden gehouden liggen op de onjuiste afstand van Nijmegen. Vandaar dat ook vaak gezegd wordt dat er een fout staat op de Peutingerkaart. Tussen Ad Duodecimum en Noviomagi zit in de weg namelijk nog een knik. Wordt deze plaats bedoeld? Dan zou Ad Duodecimum nog verder van Nijmegen gezocht moeten worden. Is Ad Duodecimum wel een plaatsnaam?
Letterlijk vertaald zou het ook 'bij het tweede tiende' (legioen?) kunnen zijn.
Leest men echter 'duode-' en 'cimum' als aparte woorden dan komt men tot een andere bevinding. Duode- dient ter vorming van getallen die eindigen op 8, wat hier dus geheel klopt. Het is zoals bij Romeinse cijfers gebuikelijk een aftreksom. Duo - de betekent dan dat er 2 afgetrokken moet worden. Duo-de-vigininti (2 van 20 afgetrokken) bijvoorbeeld is 18. Het 'cimum' zou dan betrekking hebben op wat er bij die 18de te doen was. Een Romeinse familienaam (zoals Cimae?) of de plaatsnaam 'Cimun' of 'Cimen', zoals in Cimen-court (Fr.) of een plek waar men een kruid aantrof zoals Cimum Basilicum (Koningskruid)?
De visie van Albert Delahaye.
Delahaye hield aanvankelijk Montdidier voor Ad Duodecimum. Montdidier ligt op 34 km zuid-oost van Amiens. Nadien heeft hij die mening herzien in Douchy-lÚs-Ayette, op 12 km noordwest van Bapaume, rekening houdens met een niet genoemd tussenstation aan de weg vanaf Noyon. De afstanden kloppen in Noord-Frankrijk dan ook niet helemaal, maar dat doen ze in Nederland nog minder. Daar is de afwijking veel groter dan in de opvatting dat het over Noord-Franse plaatsen gaat. In Nederland ontbreekt meer dan het dubbele om de weg daar te projecteren.


De Nederlandse traditie.
Naast de vermelding op de Peutinger kaart zijn er nooit concrete archeologische of historische aanwijzingen gevonden voor de locatie van Ad Duodecimum. De omschrijving "bij de twaalfde" betekent bij de twaalfde mijlpaal (*). De afstand dient dan gezien te worden vanuit Nijmegen. Dit komt echter niet overeen met de afstand die vermeld wordt op de Peutinger kaart.
De 18e-eeuwse Franse cartograaf Jean Baptiste Bourguignon d'Anville plaatste Ad Duodecimum in Dodewaard, op grond van de overeenkomst in naam en de afstand tot Nijmegen. Als alternatieve locaties zijn Wamel en Maasbommel-Berghuizen geopperd. In 2017 werd het gekoppeld aan een opgegraven nederzetting tussen Alphen en Dreumel.

Men dient vooral niet te vergeten dat in de Nederlandse traditie alles wordt vermeden en verzwegen wat de onderste weg in de Patavia betreft. In Verleden land van J.H.F.Bloemers (1981) wordt dit al aangetoond. Alles wat maar even verwijst naar Noord-Frankrijk wordt hierin niet genoemd. Men heeft in Nederland altijd geschermd met een halve kaart, immers de onderste weg wordt steevast vermeden aangezien er geen enkele zekere locatie bekend is.
(*) Op de 'vertaling' van duo-decimum als twaalfde is het nodige aan te merken. Letterlijk staat er bij (ad) twee (duo) tiende (decima). Het klopt in elk geval niet met de genoemde afstand van 18 (mijl of leuga).