Terug naar de beginpagina. Naar het overzicht in het kort.

Vachalis = de Waal Bacha Lys.

Er bestaat grote twijfel of de Waal wel overeenkomt met de in de Romeinse teksten genoemde "fl. Patabus" of 'Vahalis'.

De discussie tussen enkele historici in de jaren tachtig van de 20 eeuw spreekt boekdelen. Deze discussie is vakkundig buiten de media gehouden, immers er zijn meerdere consequenties aan verbonden die alles te maken hebben met Romeins Nederland. Kern van de discussie is de locatie van Vada, de plaats die door Julius Civilis vernietigd is tijdens de Bataafse Opstand in 69 en 70 n.Chr. Was Vada Wageningen of Wadenoijen? En was Grinnes nu Rossum of niet?
Ook de Maas werd in deze discussie betrokken.

Zowel A.W.Byvanck als W.A. van Es hebben een probleem met de rivier de Waal. Volgens Byvanck bedoelde Julius Caesar de Maas toen hij het over de "Renus" had. Volgens Van Es en Bogaers was de Renus de Waal. Welke rivier dan de Vahalis was verzwijgen ze.
De Waal is pas ontstaan rond het jaar 250 n.Chr. (Bron: Historisch Geografisch Tijdschrift 98.3).
Dan kan de Waal niet de in de bronnen beschreven Patabus zijn geweest en staat deze ook niet op de Peutingerkaart. Alle opvattingen die uitgingen van de Patabus als Waal kunnen derhalve van tafel en dan houdt elke discussie erover op. Voeg daarbij de constatering dat de Gelderse IJssel nog niet bestond in de Romeinse tijd (zie daar) en de hele discussie over Romeins Nederland moet opnieuw beginnen.


De visie van Albert Delahaye.
De op de Peutingerkaart genoemde rivier de Patabus is niet de Waal. Op deze kaart ligt Nijmegen aan de verkeerde kant van de Waal, dus is het genoemde Noviomagus niet Nijmegen. Bovendien is van de onderste weg in de Patavia nooit iets teruggevonden in Nederland.
De 'Patabus' van de Peutingerkaart is dezelfde rivier als de Vachalis, elders Vahalis, Vacalus of Bachalys genoemd, ofwel het is de 'beek' Lys in Noord-Frankrijk.
De omzetting van -V- in -B- of -P- is een aloud verschijnsel, dat in het Frans en Spaans meer voorbeelden kent. Ook hier is de uitspraak het meest bepalend geweest voor de schrijfwijze. Denk hierbij aan voorbeelden als Nerva naast Nerba, het klooster Corbie dat in Duitsland hersticht werd als Korvey, Ribuarii naast Ripuarii, maar ook aan 'table' dat het Nederlandse 'tafel' werd.
De Vachalis wordt in 370 n.Chr. genoemd waar de Romeinen strijd voerden tegen de Saksen. Wie meent dat het hier over Nederland of Noord-Duitsland gaat, moet dat maar eens aantonen. De Romeinen waren in het jaar 370 al meer dan 100 jaar uit Nederland vertrokken. De Saksen verbleven toen nog steeds in Frans-Vlaanderen aan de kust van het Kanaal. Daar vond deze strijd van Theodosius plaats en niet in Nederland aan de Waal.

Het is ook overduidelijk dat de beschrijving die Julius Caesar van de Vacalus geeft, op geen enkele wijze op de Nederlandse Waal van toepassing is te maken. Ook de etymologie van Vacalus naar Waal blijft een volkomen raadsel, ook al komen 2 letters overeen.
De naamswijziging bij Gorinchem van Waal in (Boven-)Merwede bewijst niet alleen de transgressies, maar ook dat de Waal niet de rivier was die in de Oceaan uitstroomde zoals Julius Caesar schreef.


Wat weten we nu feitelijk echt?
De Waal heeft in de Nederlandse historische geografie altijd een probleem op geleverd. Vandaar dat de verschillende historici er ook een verschillende opvatting op na hielden.
  • Prof.dr.J.E.Bogaers maakt van de Waal de noordgrens van het Romeinse Rijk en niet van de Rijn. Zie ROB bericht XVIII-1968. Het geeft wel aan dat ook Bogaers er van overtuigd was dat de teksten over de Renus niet op de Nederlandse Rijn pasten. Dat zag hij dus zeker juist.

  • Het boek "De Romeinen in Nederland" van W.A. van Es is bij veel historici waarschijnlijk net zo onbekend als "De Ware Kijk Op" van Albert Delahaye.
    Archeoloog Van Es (zie noot) geeft in dit boek een beschrijving van de Romeinse tijd in ons land, waarbij hij de traditionele geschiedenis volgt. Bij hem wordt de Renus steevast als Nederlandse en Duitse Rijn opgevat, hoewel hij er enkele keren niet uitkomt en dan Renus maar met Waal "vertaalt".

  • Caesar spreekt over "aan de samenvloeiing van Mosa en Renus gekomen", wat in Nederland altijd 'vertaald' wordt met Maas en Waal, omdat de Maas nergens samenvloeit met de Rijn. Caesar wordt dus iets in de mond gelegd, dat hij niet schrijft.
  • Caesars "De Bello Gallico" biedt echter nog een tweede voor ons onderwerp van belang zijnde passage. In Boek IV, 10 lezen we (vert. dr. J. J. Doesburg): "De Maas ontspringt op de Vogezen in het gebied der Lingonen, neemt dan een arm van den Rijn op, die Vacalus (Waal) heet, vormt daarmee het Eiland der Bataven en stroomt dan in den Rijn, niet verder dan 80 mijlen van den Oceaan". Daarover schrijft Hoogveld: "Dit is een der meest aangevochten teksten van Caesars boek. Als men de zin met aandacht leest, zal men tot de overtuiging komen, dat de weergave niet kan kloppen met de geografische feiten, zoals wij die kennen of althans ons voorstellen.(Bron: H.A.W. Hoogveld)
    En deze laatste zeer juiste conclusie van Hoogveld -zoals wij die ons voorstellen-, is ook meteen een van de grootste bevestigingen van het gelijk van Albert Delahaye.
  • Toch blijven er voor Hoogveld, na de vertaling van deze tekst volgens de Nederlandse 'voorstelling', nog "enkele hinderlijke anachronismen" bestaan, n.l.
    1. "Hoe kan Caesar hier de naam Waal gebruiken voor een rivier die in de tekst met Rijn wordt aangeduid?" Men moet namelijk bedenken dat de naam Waal in de tijd van Caesar nog niet aan de Romeinen bekend was. (Erger nog, de naam Waal bestond helemaal niet in de tijd van de Romeinen. Deze naam stamt uit de 11e eeuw.)
    2. "Hoe kan hier gesproken worden van het Eiland der Bataven, terwijl deze volksstam zich nog niet in de Betuwe gevestigd had?"
  • In de afstand van 80 mijlen (120 km) vanaf de zee, vindt Hoogveld een nadere bevestiging van zijn gelijk dat de slag zich te Neerbosch afspeelde. De visie van Byvanck verklaart hij daarmee als onjuist.

  • Toen Julius Caesar in 57 v.Chr. Gallië veroverd had verklaarde hij kort en goed dat Nederland daar ook bij behoorde. In werkelijkheid klopt dat niet zo erg. Toen hij in 49 weer wegtrok was er in zuidelijk Nederland niets gebeurd en er was géén Romeins gezag. Julius Caesar had echter wel de Oude Rijn bereikt en het is mogelijk dat hij de Waal de Rijn heeft genoemd. (Bron: R.Pörtner)
    De werkelijkheid is dat Julius Caesar nooit verder is geweest dan Noord-Frankrijk. Daar lag ZIJN Renus: de Gallische Renus ofwel de Schelde. Daar lag ook de Patabus ofwel de Bacha Lys, die samenvloeide met de Schelde. In Nederland is ook geen enkele archeologische vondst gedaan uit de tijd van Julius Caesar. De oudste vondsten in ons land zijn uit 12.v.Chr., al zijn deze vondsten uit de tijd van Drusus zeer discutabel en slechts gedateerd op grond van schriftelijke bronnen, waarvan men van mening was dat die op Nederland betrekking hadden.

  • Volgens H.Berendsen moet de begindatering van de Waal, althans het gedeelte stroomafwaarts vanaf Tiel, in de laatste Romeinse periode worden geplaatst. Hiermee zou de Linge gedurende het grootste deel van de Romeinse tijd, de belangrijkste waterafvoer van de bovenstrooms van Tiel gelegen Waal bewerkstellingen.

    Lees het boek "De Ware Kijk Op" en oordeel zelf.