Terug naar de beginpagina. Naar het overzicht in het kort.

Hama(r)land, Hammelant.

Meer kunt U lezen in het artikel Ewa quae se ad Amorem habet


Hamaland zoals we ons dat traditioneel moeten voorstellen.
Het onderschrift bij deze kaart luidt:
Romeins Nederland bestond vooral uit veengronden (donkere delen) die tengevolge van zeespiegelstijgingen en stormvloeden regelmatig overstroomden, dus eigenlijk onbewoonbaar waren.


We zien op deze kaart een opmerkelijke samenloop van landschapsnamen. Zowel Hamaland, Friesland (Frisia), Texandrie en Teisterbant waren landschappen in Frankrijk.
In een rijksverdeling van 838 (Annales Bertiniani, ed. Grat, blz. 22) wordt het hertogdom Frisia genoemd 'tot aan de Mosa' (met de grote vraag of dit de Maas is of de Moese in Vlaanderen). Het graafschap Texandria (het weefland) was een streek ten zuidwesten van Rijsel. Teisterbant, genoemd in de rijksverdeling van 839, is identiek aan Westrachia en duidde een streek aan ten westen van Atrecht (Arras). De Nederlandse namen van deze streken zijn van veel later en hebben niets met de oude namen te maken.

Uit alle tekstuele gegevens blijkt dat Hamaland een landstreek in Frankrijk was.
Er is in Nederland geen enkel bewijs dat er in de achtse eeuw al een graafschap in Gelderland bestond.
Het eerste graafschap was dat in Holland en Zeeland, gesticht door Dirk 1, die afkomstig was uit Vlaanderen. En dan hebben we het over de tiende eeuw!
Deze Dirk 1 betrekt vanuit het klassieke Frisia in Vlaanderen kolonisten aan om het nieuw verworven land te ontginnen en in bezit te nemen. De graven van Holland waren er dus eerder dan de bisschop van Utrecht, die later bepaalde rechten ging claimen, maar geen voet aan de grond kreeg. Ook de pogingen van de abdij van Echternach (zie daar) strandden in het niets met hun claims in Holland. Zie ook het dievenboekje van Echternach en de voetnoot.
In Nederland is men nog steeds op zoek naar het oude graafschap Hamaland. Men heeft het nog steeds niet gevonden. Men zal het er ook nooit vinden, ondanks dat men meent archeologische aanwijzingen te hebben. Uit teksten blijkt zonneklaar dat het om een Frans landschap gaat.
Het probleem is dat men teksten over Hamaland uit de 8ste en 9de eeuw gaat toepassen op een graafschap Hamaland dat in de 11e eeuw in Nederland nieuw ontstond.
Dat het oude Hamaland in Nederland zou liggen is het gevolg van enkele onjuiste opvattingen onder andere van prof. D.P.Blok.

De visie van Albert Delahaye.
In de rijksverdeling van 838 (Annales Bertiniani, ed. Grat, blz. 22) wordt Hamalant genoemd tussen de Mosau en de Seine. In de verdeling van 839 (ibid., blz. 32) staat Hamarlant in deze volgorde opgesomd: het hertogdom Doornik, het rijk van de Saksen, het hertogdom Frisia tot aan de Mosa (met de grote vraag of dit wel de Nederlandse Maas is), het graafschap Hamarlant, het graafschap van de Batavi, het graafschap Testerbant met Dorestadum. Hamalant of Hammelant is identiek met Henegouwen, waarvan de kern gevormd wordt door Kamerijk, Avesnes, Le Quesnoy, Valenciennes en Condé-sur-Escaut. De Mosagouw dienen we derhalve veel verder naar het zuiden te zoeken dan waar Blok ze lokaliseert.
(De Maas stroomt overigens ook in Frankrijk en ontspringt daar zelfs. Tussen Maas en Seine ligt geen enkele vierkante meter Nederlands grondgebied).


Wat weten we nu feitelijk echt?

Feitelijk beschikken we alleen over geschreven bronnen waarin dat Hamaland genoemd wordt. En dan vallen er twee zaken op:
1. Die geschreven bronnen die Hamaland noemen komen allemaal uit Frankrijk en beschrijven een Frans landschap. Nederland beschikt over geen enkel stukje papier uit die tijd (8ste eeuw).
2. In die bronnen is een duidelijke relatie aan te wijzen met Franse vorsten en vorstendommen.

(AWN nr.1, februari 2017).
Op zoek naar Hamaland Afdeling 18 (Zuid-Salland, IJsselstreek, Oost-Veluwezoom) blijft voortvarend op zoek naar de grenzen van het aloude graafschap Hamaland. Eerder gingen vondsten van een door de afdeling onderzochte akker in Empe niet verder terug dan de veertiende eeuw en dat is te jong voor Hamaland, een graafschap in het Karolingische Rijk waarvan de naam al in de negende eeuw in geschreven bronnen verschijnt. Dat was een tegenvaller (zie Westerheem, oktober 2015), maar inmiddels is de afdeling weer een hoopgevend stukje verder. Het uitwerken van de vondsten die vrijwilligers in maart vorig jaar op een akker bij Terwolde verzamelden gaat nog steeds door en brengt mogelijk nieuwe aanwijzingen. Alle vondsten zijn nu gewassen, geteld, gewogen en voor een flink deel ook gefotografeerd. Voor een goed onderbouwde datering van het materiaal is de specialistische hulp van Emile Mittendorff (Archeologie Deventer) ingeroepen. Hij dateerde veel van de Pingsdorf-scherven in de tweede helft van de tiende en elfde eeuw, hoewel er ook wel enkele oudere scherven waren. De oudste scherven dateren zelfs uit het eind van de negende eeuw of begin tiende eeuw, terwijl de bewoning lijkt te eindigen aan het begin van de veertiende eeuw. Een bijzondere vondst van dezelfde akker bij Terwolde werd gedaan door een jongeman uit de buurt. Hij vond een zilveren denier, geslagen in Deventer tijdens Hendrik II (1002-1024). Vrijwel identieke munten zijn ook in Deventer geslagen door Adela van Hamaland (973-1018). 'Dichter bij Hamaland zijn we nog niet eerder geweest in ons onderzoek', aldus Afdeling 18 in haar nieuwsbrief van september. Een andere interessante vondst-categorie zijn meer dan honderd rolletjes lood van 1,5 tot 4 centimeter lang. Waarschijnlijk zijn ze gebruikt als netverzwaring. Soortgelijke loodrolIetjes zijn ook bekend uit Dorestad.
Commentaar: Pingsdorf aardewerk wordt algemeen gedateerd tussen de 8e en 13e eeuw, dus daar bewijs je weinig mee. Er blijkt over dit Hamaland nog veel onduidelijk. Maar het Hamaland lag niet in Nederland, maar in Frankrijk. Zie mijn artikel in SEMafoor 2014.

Op zoek naar Hamaland.
Afdeling 18 van Westerheem is op zoek naar de grenzen van het aloude graafschap Hamaland. Op een door de groep onderzochte akker in Emde gingen de vondsten niet verder terug dan de 14e eeuw en dat is te jong voor Hamaland. Men noemde het dan ook 'een tegenvallend resultaat'. (Bron: Westerheem, jaargang 64, okt.2015, p.349)

Ook in Westerheem 2 van april 2016 is men Hamaland aan het zoeken. In Terwolde vond het Hamaland-project een vervolg in het karteren van een akker. Ook hier was verreweg de grootste groep aardewerk van meer recente datum. Afgezien van enkele Badorfscherven was ook hier weinig aardewerk dat duidelijk van vóór het jaar 1000 dateerde.

Commentaar: Nu kan men nog lang zoeken naar Hamaland, maar als men op de verkeerde plaats zoekt (langs de IJssel in Nederland), zal men het nooit vinden. Het is een zoveelste bewijs dat Hamaland niet lag waar de traditonele historici het menen te moeten zoeken. Ook hier bevestigt de archeologie niet wat de historici voor waarheid houden.

Utrecht, Hamaland en Deventer: akte d.d. 23 augustus 1046. Dit moet echter zijn 10 september en gezien de ondertekening met 'indictione XIIII, regni vero VIII' kan aan het jaartal getwijfeld worden. Actum Spire.
In deze akte bevestigt Keizer Hendrik III de kerk van Utrecht in het bezit van goederen en rechten te Deventer en in het graafschap Hamaland, waarvan de grenzen worden aangegeven. Bron: Mr. L.A.J.W. baron Sloet, nr 161.

Deze akte is van belang omdat zij de eerste vermelding in Nederland van Hamaland bevat, waaronder men een streek in de omgeving van de IJssel mag verstaan. Het 9e-eeuwse Hamaland, genoemd in verband met de Chamavi van Camphin, was echter een streek in het noorden van Frankrijk; zoals ook Salahem (zie bij Salahem) een plaatsnaam in Frankrijk was, waarmee de latere eveneens bij de IJssel gelegen Nederlandse streek Salland geen verband heeft.

Hendrik III (28 oktober 1017 - kasteel Bodfeld in de Harz, 5 oktober 1056), bijgenaamd de Vrome of de Zwarte, was keizer van het Heilige Roomse Rijk.

Lees het boek "De Ware Kijk Op" en oordeel zelf.