Terug naar de lijst Naar het overzicht in het kort.

Lauri = Woerden Lumbres

Er is in Woerden niets gevonden dat een determinatie met Lauri(u)m aannemelijk kan maken.

In het boek 'Woerden 600 jaar stad' uit 1972 van Nico Plomp wordt de identificatie van Lauri met Woerden wel zeer aannemelijk genoemd, ook al is er nog zo weinig bekend dat deze conclusie getrokken kan worden. Er is niets gevonden wat deze opvatting kan bevestigen. Met de gevonden munten valt ook al niets te bewijzen. Plomp vermeldt ook dat er een gat is van 'zeven eeuwen die in nevelen zijn gehuld'.
Op de locatie Woerden kwam men doordat het op 5 leuga (is 11 km) van Zwammerdam ligt. Maar de locatie van Zwammerdam (=Nigrum Pullum) is allerminst zeker en Woerden ligt niet op 11 km. maar op 14 km. van Zwammerdam. Een afwijking van 27% is niet aannemelijk, ook al zijn er veel fouten in afstanden op de Peutingerkaart aan te tonen. Het geheel is feitelijk alleen gebaseerd op de Peutingerkaart (zie daar), maar dat is een falsum.

Net als alle Romeinse forten langs de Rijn, is Woerden rond 260 door de Romeinen verlaten.

Woerden bestond niet eens in de 4e eeuw, dus kan het niet op de Peutingerkaart uit de 4e eeuw (wat de aangenomen traditie is) hebben gestaan.
Woerden ligt ook niet in de Betuwe wat volgens de Peutingerkaart wel zou moeten!


Opgraving van het Romeinse schip.

Heeft niemand zich ooit afgevraagd waarom die Romeinse schepen zo ver onder de grond liggen? Beantwoording van deze vraag is aanvaarding van de transgressies, met de consequenties dat de hele geschiedenis tussen de 3e en 10e eeuw Nederland zal moet verlaten. St.Willibrord en Karel de Grote zullen moeten emigreren vanwege overstromingen!

Ook komen we in dit boek de predikers Willibrord, Bonifatius en Liudger weer tegen. Liudger zou geprdikt hebben in Wyrda of UUrdin (=Vurdin) waarvan D.B.Blok meende aan de hand van twee kopieën van akten uit de 15e en 16e eeuw, dat het Woerden zou zijn geweest. Zie bij D.P.Blok die wel meer fouten maakte in determinaties.
Ook M.Gysseling heeft deze plaatsen in zijn Diplomata Belgica uit 1950 opgenomen met de aantekeningen dat de lijst slechts in afschriften is bewaard en dat de onderzoekers die zich met deze lijst hebben beziggehouden aannemen dat hiermee Woerden is bedoeld.

De visie van Albert Delahaye.
Niet het bestaan van een Romeins Woerden staat ter discussie, maar dat Romeins Woerden Laurium geheten zou hebben. Daarvoor bestaat geen enkel aannemelijk bewijs.
Lauri is Lumbres, op 11 km. zuidwest van St.Omaars. Lumbres was in de Middeleeuwen nog bekend als Laurentia, zodat de etymologie duidelijk is. Lauri is duidelijke een Romaanse naam die onmogelijk in Nederland te plaatsen is. De etymologie van Lauri met Woerden is een slag met de (franse) pet en is nergens op gebaseerd. Dat Woerden het Romeinse Lauri was, stond in Nederland op grond van de Peutingerkaart al vast, voordat er ook maar iets van een castellum gevonden was. Met de Peutingerkaart werd bewezen wat op de Peutingerkaart juist bewezen moest worden. De Peutingerkaart is ook het enige 'bewijs' van de naam Lauria voor Woerden, maar aangezien die kaart een falsum is, valt daarmee niet te bewijzen. Lees meer over de Peutingerkaart.
Lauri wordt door geen enkele klassieke bron als castellum genoemd. Toch heeft men het er in de Duits-/Nederlandse traditie wel van gemaakt. Als er nu een castellum gevonden is, is daarmee vastgesteld dat het niet Laurium was.

ca. 420 na Chr. wordt bij de Romeinse Afdelingen infanterie in Gallia het volk van Lauriacenses genoemd, dat Lumbres is op 11 km zuidwest van St.-Omaars. In ca. 420 was er van een verblijf van Romeinen in Woerden geen enkele sprake. Woerden ligt ook niet in Gallië.
In de Annales Laurissenses minores, die deel uitmaken van de histoire de France (HdF, II) worden ook de lanciers uit Lauriacenses genoemd.

Het in teksten genoemde Laru of Laras, waar St. Willehad als missionaris werkzaam was, is Lumbres, dat voorheen bekend was als Lauri of Laurentia. St.Willehad (voor 730-789) is voor Nederland een volkomen onbekende heilige. Het was in de vita van St.Willehad (S.Willehadi, AS, nov. Ill, p. 842) waar voor het eerst de plaats werd vermeld van de moord op Bonifatius. De schrijver van deze levensbeschrijving duidt met Duinkerke de plaats aan waar eertijds Willehad passeerde op de plaats waar Bonifatius en metgezellen werden vermoord. Vanuit Engeland (Northumbrie) was St.Willehad op weg naar Rome, vanwaar hij getroost en gesterkt door de paus terugkeerde. Die weg liep niet via Dokkum! Ook andere plaatsen in deze vita liggen allemaal in Frans-Vlaanderen, zoals Brema (=Bremes), Humarcha (=Valhuon), Thrianta (=Tringhem), Afternacha (=Eperlecques), Wigmodia of Withmundi (=Wissant), Utriustri (=Hestrus), Leri of Hleri (=Lières), Thiatmaresgo (=Anzin-Saint-Aubinde), Eresburch (=Aremberg), de Canche (=het Kanaal) waar hij scheep ging.





De Nederlandse traditie.
Als zeker mogen we aannemen dat Albanianis te Alphen aan de Rijn moet worden gezocht. Op deze wijze kan men vermoeden dat Lauri te Woerden lag. (Byvanck, o.c. p. 422). Zo komt men in Nederland aan "een traditie sinds de Romeinen", zoals Hugenholtz dat eens beweerde. Men verklaart Albanianis te Alphen als zekerheid, om andere plaatsen te kunnen bevestigen. En Albanianis te Alphen is allerminst een zekerheid, integendeel. Deze aanname is nergens door bewezen als zijnde de waarheid.
Volgens Van Es (o.c. p.100, 125, 232, 243) was er in de 4e eeuw in Woerden nauwelijks enige bewoning (zie opmerking 1 hieronder). De archeologie vertoont er een duidelijk hiaat. Er zijn in Woerden slechts enkele scherfjes en munten gevonden. "Het aantal is zo gering dat zij niet eens voldoende aanwijzing vormen voor een bewoning van enige duur" (Citaat Van Es).

Bechert (o.c. p.25, 86, 88) vermeldt dat het castellum van Woerden ontstond onder Claudius (41-54 n.Chr.). Hoewel er in 1952 en 1954 en vanaf 1975 met enige regelmaat onderzoek in de periferie van het fort is uitgevoerd, staat de exacte locatie van het castellum nog niet vast.(Zie opmerking 1). Volgens de Peutingerkaart lag het op 12 leuga van Fectio. In de tegenwoordige stad is niets meer uit de Romeinse tijd te zien. De loop van de straten en grachten laat slechts een middeleeuwse versterking herkennen, die na een stadsbrand van 1672 op grote schaal gemoderniseerd is. Het centrum van Woerden ligt op een terp waarvan de top in de omgeving van de Hoge Woerd een hoogte bereikt van ongeveer 2,4 m +NAP. Daar wordt, op goede gronden, ook het castellum vermoed. De versterking heeft in de binnenbocht van een meander van de Oude Rijn gelegen, in de buurt van de plaats waar de Linschoten in de Rijn uitwaterde. De Linschoten zal in de Romeinse tijd echter niet (meer) van grote betekenis geweest zijn. Strategisch gezien was de ligging van het fort ten opzichte van een veenstroom die toegang verschafte tot het noordelijke veengebied, waarschijnlijk belangrijker. Bovendien kwamen bij Woerden verschillende landwegen samen die door het verder ontoegankelijke veen het achterland inliepen. De Rijn verplaatste zich vanaf het midden van de 1ste eeuw tot in het midden van de 3de eeuw al circa 40 m naar het noorden. Ook daarna heeft de Rijn zich verder in noordelijke richting verplaatst. Het fort werd vermoedelijk omstreeks 47 aangelegd tijdens de uitbouw van de limes onder Cn. Domitius Corbulo. Waarschijnlijk werd het fort na de Bataafse opstand tot in de tweede helft van de 2de eeuw bezet door een corps van vrijwillige infanteristen. Behalve veel dakpanstempels van dit cohort is een graffito van een actuarius gevonden: (cohortis) XV Vol(untariorum) LVCI ACTARI, dwz. 'Van de klerk Lucius, in dienst bij het 15de cohort vrijwillige Infanteristen'.

Ten noorden van de Hoge Woerd werden Romeinse oeverversterkingen opgegraven, daterend uit het midden van de 1ste eeuw. De omstreeks het jaar 80 of iets later aangelegde oeverconstructie bestond uit rijswerk over een breedte van 10 m, De voorzijde van deze kade kon niet onderzochtworden.

In 1978 werd onder de jongste oeverversterkingen een schip gevonden. Het moet tegen het einde van de 2de eeuw gezonken zijn (zie afbeelding van een van de gevonden schepen in Woerden). Het schip zelf kan echter veel ouder zijn. Hoewel slechts een deel opgegraven kon worden, moet het schip circa 24 m lang geweest zijn. Op de bodem van het schip werd een laag plantaardig materiaal gevonden, waaronder veel tarwe, mogelijk spelt, hazelnoten en zaden van akkeronkruiden. Op basis van de onkruiden kon bepaald worden dat de lading afkomstig was uit het lössgebied zuidelijk van de lijn Sittard-Gent.

In 1988 werd een altaar gevonden met de inscriptie P.S.I.C.T.A.HA/A.A.P / SOLI. HELEGA/BALO ET MINER/ L. TERENTIVS / BASSVS COH. / III. BREVCOR: (Zie opmerking 3). "Tot heil van de keizer Caesar Titus Aelius Hadrianus Antonius Augustus Pius heeft Lucius Terentius Bassus, centurio (of standaarddrager?) van de cohors III Breucorum, (dit altaar gewijd) aan Sol Elagabalus en Minerva." De vondst van dit altaar, dat gedateerd wordt tussen 138 en 161, geeft aan dat de Vrijwillige Infanteristen mogelijk ergens in het midden van de 2de eeuw vervangen zijn door het genoemde cohort.

In Woerden (Laurium) is al heel wat Romeins materiaal gevonden, maar nu (in 2015) volgens de archeologen van RAAP een nog grotere verrassing, namelijk een ‘een zwaard dat uit de achtste eeuw blijkt te dateren’. Tot nu toe was er niets bekend van bewoning tussen circa 300 en 1000. De datering berust op koolstofdatering van bij het zwaard gevonden botjes en skeletdelen, dus niet op het zwaard zelf. En dan volgen de gissingen: Het zwaard was vermoedelijk een bijgift in het graf van een lokale edelman, veronderstellen de archeologen, die eraan toevoegen: Woerden en het omliggende gebied was in de achtste eeuw in handen van Frankische koningen. Zij waren aanhangers van het christendom en missionarissen van elders mochten het christelijk geloof in hun rijk verspreiden. Zo ook Bonifatius die volgens een historische bron tussen 719 en 722 in Woerden verbleef om te prediken. Wellicht is door toedoen van Bonifatius in Woerden een kerk gesticht, zoals missionarissen toen gewoon waren te doen. Naar de preciese locatie van dat vroegste kerkje is het vooralsnog gissen. Let speciaal op de onderstreepte woorden of zinnen. Het is pure speculatie. Ofwel: er is nooit iets van gevonden of gebleken. Zo werkt archeologie in Nederland blijkbaar nog steeds.

Opmerking 1: Ondanks dat er in Woerden nooit een castellum gevonden werd (dat werd pas zeer recent in 2002 wat duidelijker), wist historisch Nederland dat Woerden het Romeinse Lauri van de Peutingerkaart was. Met de Peutingerkaart bewijst men dus, wat juist bewezen moest worden.
Opmerking 2: Het Romeinse Woerden is, net als de andere Romeinse plaatsen langs de Rijn, rond het jaar 260 verlaten door de Romeinen. Archeologisch is er geen bewoning aantoonbaar in de 4e eeuw. En als er geen bewoning was, heeft Woerden in die tijd dus niet bestaan. Aangezien de Peutingerkaart uit de 4e eeuw stamt, kan Woerden, dat toen dus niet bestond, niet op die kaart hebben gestaan.
Opmerking 3: Het op de steen vermelde BREVCOR (Breucorum) was een legerafdeling van de Breuci. De Breuci of Breucores waren bewoners van Brumath en omgeving, op 20 km. noordwest van Straatburg.
Opmerking 4: Op de website van de gemeente Woerden is te lezen: "Vast staat (zie opmerking 5) dat de omgeving van Woerden omstreeks het begin van de westerse jaartelling onder de naam Laur(i)um op de kaart stond als vesting aan de noordgrens van het Romeinse rijk. Een grens gevormd door de toenmalige loop van de Rijn (nu Oude Rijn). Er was een castellum, op of nabij de plaats waar nu de Petruskerk en het Stadsmuseum staan. Recente bodemvondsten, waarvan een aantal in het museum bewaard worden, bewijzen dat".
Opmerking 5: Recente bodemvondsten bewijzen dat er vermoedelijk wel een Romeins castellum heeft gelegen, maar niet dat deze plaats Lauri(um) heette. Dat blijft een onduidelijk verhaal en een aanname op grond van de Peutingerkaart. De gevonden schepen zijn van binnenlands fabricaat en bevestigen allerminst de zo gewenste Romeinse handel. Pas in het tweede millenium wordt de geschiedenis van Woerden duidelijk op grond van kronieken. Er worden een kasteel en een kerk gebouwd. Graaf Floris V koopt in 1287 een ‘steenhuus’ en geeft dat aan Hermanus van Woerden in leen met de opdracht ‘een sterke borch ende ene veste (te) maken’. Er zijn geen aanwijzingen dat Woerden bestaan heeft tussen de 3e en 13e eeuw. Het Middeleeuwse Laurisham (Annales Laureshamenses - Lorsch) is evenmin gelijk te stellen met Woerden.